Genre Misrecognition in Practice: : Bridging the Theory-Method Gap in Iranian Questionnaire Translation

Nasimeh Nouhi Jadesi; Marziyeh Sadeghzadeh; Narjes Nasrpour; Fariba Buzarjomehri

نویسندگان

Nasimeh Nouhi Jadesi Salman Farsi University of Kazerun
Marziyeh Sadeghzadeh ^📧 Salman Farsi University of Kazerun
Narjes Nasrpour
Fariba Buzarjomehri Salman Farsi University of Kazerun

چکیده

ترجمۀ ابزارهای روان‌سنجی گونه‌ای تخصصی از ترجمه است که در آن پرسشنامه به مثابه ابزار محرک‑پاسخِ کالیبره شده عمل می‌کند. در مطالعات ترجمه، موفقیت این ژانر از متن، نه با همسانی صوری، بلکه با معادل‌سازی کارکردی و حفظ همسانی متریک سنجیده می‌شود. پژوهش حاضر عملکرد پژوهشگران ایرانی را در ترجمۀ پرسشنامه‌های پژوهشی از منظر استفاده از راهنماهای تخصصی ترجمه بررسی می‌کند. با استفاده از طرح توصیفی‑تحلیلی، پیکره‌ای متشکل از ۴۵۱ مقاله مرتبط با ترجمۀ ابزارهای روانسنجی در حوزۀ روانشناسی و علوم تربیتی بررسی شد. یافته‌ها حاکی از آن بود که تنها در ۳.۸٪ از مقالات چاپشده در این دو حوزه در مجلات داخلی، نویسندگان صراحتاً به بهرهگیری از یک پروتکل ترجمه بهمنظور اطمینان از روش صحیح فرآیند ترجمۀ پرسشنامه ها در متن مقاله اشاره کرده‌اند. افزون بر این، این مقالات داخلی بیشتر راهنماهای قدیمی را که ترجمۀ معکوس را روش اصلی تضمین کفایت ترجمه می‌داند مبنا قرار دادهاند. این یافته، نشانۀ خطای بازشناسی ژانر است: پرسشنامه‌ها الزامات زبانی خود را داشته که از سایرژانرهای متنی متفاوت بوده و باید این تفاوت در ترجمه ابزارهای روانشناسی و لزوم استفاده از راهنماهای ترجمۀ بروز به محققین حوزۀ ترجمه ابزارهای روانسنجی یادآوری گردد.

کلمات راهنما:

ترجمۀ ابزارهای روانسنجی، راهنماهای ترجمه، روانشاسی، ژانر ترجمه، علوم تربیتی، محققین ایرانی

مراجع

Acquadro, C., Conway, K., Hareendran, A., Aaronson, N., & European Regulatory Issues and Quality of Life Assessment (ERIQA) Group (2008). Literature review of methods to translate health-related quality of life questionnaires for use in multinational clinical trials. Value in Health, 11 (3), 509–521. https://doi.org/10.1111/j.1524-4733.2007.00292.x

Beaton, D. E., Bombardier, C., Guillemin, F., & Ferraz, M. B. (2000). Guidelines for the process of cross-cultural adaptation of self-report measures. Spine, 25 (24), 3186–3191. https://doi.org/10.1097/00007632-200012150-00014

Behr, D. (2018). Translating questionnaires for cross-national surveys: A description of a genre and its particularities based on the ISO 17100 categorization of translator competences. Translation & Interpreting, 10 (2), 5–20.

Behr, D., & Braun, M. (2023). How does back translation fare against team translation? An experimental case study in the language combination English–German. Journal of Survey Statistics and Methodology, 11 (2), 285–315. https://doi.org/10.1093/jssam/smac005

Behr, D., Braun, M., & Dorer, B. (2016). Measurement Instruments in International Surveys. GESIS Survey Guidelines.

Bowden, A., & Fox-Rushby, J. A. (2003). A systematic and critical review of the process of translation and adaptation of generic health-related quality of life measures in Africa, Asia, Eastern Europe, the Middle East, South America. Social Science & Medicine (1982), 57 (7), 1289–1306. https://doi.org/10.1016/s0277-9536(02)00503-8

Brislin, R. W. (1970). Back-translation for cross-cultural research. Journal of Cross-Cultural Psychology, 1(3), 185–216.

Chen, H. Y., & Boore, J. R. (2010). Translation and back-translation in qualitative nursing research: methodological review. Journal of Clinical Nursing, 19 (1–2), 234–239. https://doi.org/10.1111/j.1365-2702.2009.02896.x

Guillemin, F., Bombardier, C., & Beaton, D. (1993). Cross-cultural adaptation of health-related quality of life measures: literature review and proposed guidelines. Journal of Clinical Epidemiology, 46 (12), 1417–1432.

Harkness, J. A. (2003). Questionnaire translation. In J. A. Harkness, F. J. R. Van de Vijver, & P. Ph. Mohler (Eds.), Cross-cultural Survey Methods (pp. 35–56). John Wiley & Sons.

Harkness, J. A., Braun, M., Edwards, B., Johnson, T. P., Lyberg, L., Mohler, P. P., Pennell, B.-E., & Smith, T. W. (Eds.). (2010). Survey methods in multinational, multiregional, and multicultural contexts. John Wiley & Sons, Inc. https://doi.org/10.1002/9780470609927

Harkness, J. A., Van de Vijver, F. J. R., & Mohler, P. Ph. (Eds.). (2003). Cross-cultural survey methods. John Wiley & Sons.

Heggestad, E. D., Scheaf, D. J., Banks, G. C., Monroe Hausfeld, M., Tonidandel, S., & Williams, E. B. (2019). Scale adaptation in organizational science research: A review and best-practice recommendations. Journal of Management, 45 (6), 2596–2627. https://doi.org/10.1177/0149206319850280

International Test Commission. (2017). The ITC Guidelines for Translating and Adapting Tests (Second edition). https://www.intestcom.org/files/guideline_test_adaptation_2ed.pdf

Jones, P. S., Lee, J. W., Phillips, L. R., Zhang, X. E., & Jaceldo, K. B. (2001). An adaptation of Brislin's translation model for cross-cultural research. Nursing Research, 50 (5), 300–304 https://doi.org/10.1097/00006199-200109000-00008

Maneesriwongul, W., & Dixon, J. K. (2004). Instrument translation process: a methods review. Journal of advanced nursing, 48(2), 175–186. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2004.03185.x

McKenna, S. P., & Doward, L. C. (2005). The translation and cultural adaptation of patient-reported outcome measures. Value in health: the journal of the International Society for Pharmaco-economics and Outcomes Research, 8 (2), 89–91. https://doi.org/10.1111/j.1524-4733.2005.08203.x

Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. Prentice Hall,

Repke, L., & Dorer, B. (2021). Translate Wisely! An Evaluation of Close and Adaptive Translation Procedures in an Experiment Involving Questionnaire Translation. International Journal of Sociology, 51 (2), 135–162. https://doi.org/10.1080/00207659.2020.1856541

Sadeghzadeh, M., Nouhi Jadesi, N. Lost in documentation: professional norms and the gaps in survey translation transparency. Research Integrity and Peer Review 11, 8 (2026). https://doi.org/10.1186/s41073-026-00192-4

Sousa, V. D., & Rojjanasrirat, W. (2011). Translation, adaptation and validation of instruments or scales for use in cross-cultural health care research: a clear and user-friendly guideline. Journal of evaluation in clinical practice, 17 (2), 268–274. https://doi.org/10.1111/j.1365-2753.2010.01434.x

Valdez, D., Montenegro, M. S., Crawford, B. L., Turner, R. C., Lo, W. J., & Jozkowski, K. N. (2021). Translation frameworks and questionnaire design approaches as a component of health research and practice: A discussion and taxonomy of popular translation frameworks and questionnaire design approaches. Social science & medicine (1982), 278, 113931. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.113931

van de Vijver, F., & Tanzer, N. K. (2004). Bias and equivalence in cross-cultural assessment: An overview. European Review of Applied Psychology / Revue Européenne de Psychologie Appliquée, 54 (2), 119–135. https://doi.org/10.1016/j.erap.2003.12.004

Wild, D., Grove, A., Martin, M., Eremenco, S., McElroy, S., Verjee-Lorenz, A., & Erikson, P. (2005). Principles of Good Practice for the Translation and Cultural Adaptation Process for Patient-Reported Outcomes (PRO) Measures: report of the ISPOR Task Force for Translation and Cultural Adaptation. Value in Health, 8 (2), 94–104.

World Health Organization. (2016). Process of translation and adaptation of instruments. WHO.