عادت های سبکی در ترجمه: شرحی روایی

چکیده

پژوهش حاضر بر فرضیه¬ای استوار است که فرحزاد و بلوری (2017) مطرح کرده¬اند مبنی بر این¬که عادت¬های سبکی/زبانی بر (باز)پیکربندی روایت از طریق ترجمه تاثیر می¬گذارند. این پژوهش ابتدا با تکیه بر مفهوم سبک¬شناسی قانونی فرضیۀ مورد نظر را تفسیر می¬کند و سپس برای بررسی نقش عادت¬های سبکی/زبانی در ساخت روایت¬ها روش¬شناسی ارائه می¬دهد. در ادامه، فرضیه از طریق پژوهشی تجربی آزموده می¬شود. برای این منظور، نسخۀ فارسی کتاب هری پاتر و زندانی آزکابان با ترجمه ویدا اسلامیه، مترجمی که در پژوهش فرحزاد و بلوری (2017) هم بررسی شده بود، انتخاب شد. متن مبدا و مقصد با هم مقایسه شدند تا همۀ نمونه¬های شیفت¬های واژگانی اختیاری که تکرارشونده و ناخوداگاه بودند و نمود عادت¬های سبکی مترجم به حساب می-آمدند مشخص شوند. یافته¬ها فرضیه را تایید کردند. مترجم در این پژوهش نیز همچون پژوهش فرحزاد و بلوری (2017) در ترجمۀ عبارت¬های روزمره و معمولی مثل امیدوارم یا آرزو می¬کنم از معادل¬های مذهبی استفاده کرده و این کار برایش به عادت تبدیل شده بود و به واسطۀ همین انتخاب¬های ترجمه¬ای دنیای روایی متن اصلی را اندکی تغییر داده بود. هرچند مترجم صرفاً از معادل¬های مذهبی استفاده نکرده بود، فراوانی و تکرار معادل¬های مذهبی حاکی از عادت¬های سبکی¬ای بودند که به شکل ناخوداگاه الگوهای تصرف گزینشی و پیرنگ¬سازی علی را تغییر داده و از این طریق دنیای روایی کتاب را عوض کرده بودند چنان که حالا دیگر ارادۀ الهی به¬جای جادو بر همه¬چیز سایه انداخته بود. این پژوهش درک ما را از نظریۀ روایت بیکر بالا می¬برد و نشان می¬دهد که قاب¬بندی مجددِ روایت¬ها صرفاً تحت تاثیر ایدئولوژی¬های آگاهانه نیست و عادت¬های زبانی هم در این خصوص نقش ایفا می¬کنند.