بازتاب جنسیت در به‌کارگیری مؤلفه‌های زبان زنانه و مردانه: مطالعۀ موردی ترجمه آثار رولد دال

نرجس آسوده گان; احمد ایرانمنش

نویسندگان

نرجس آسوده گان کارشناس ارشد مترجمی زبان انگلیسی، گروه زبان انگلیسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
احمد ایرانمنش ^📧 استادیار گروه زبان انگلیسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

چکیده

پژوهشگران حوزۀ زبانشناسی، همچون لیکاف، تورن و کوتس، همواره بر پیوند میان زبان و جنسیت تأکید داشته و بر این باورند که زنان از سبک گفتاری متمایزی نسبت به مردان برخوردارند. باتوجه‌به پیوند قوی و ناگسستنی زبان و ترجمه، این احتمال مطرح می شود که تفاوتهای جنسیتی در به‌کارگیری مؤلفه‌های زبانی، در ترجمه نیز نمود پیدا کنند. این پژوهش سعی دارد تفاوتهای موجود میان عملکرد مترجم مرد و زن در ترجمۀ مؤلفه‌های زبان زنانه و مردانه را مورد واکاوی قرار دهد. بدین منظور، ابتدا مؤلفه‌های زبان زنانه و مردانه موجود در نسخۀ اصلی داستانهای چارلی و کارخانه شکلات‌سازی، ماتیلدا و جادوگرها بر اساس چارچوبهای نظری لیکاف و کوتس شناسایی گردید. سپس، ترجمههای مترجمان مرد و زن از منظر معادلهای ارائه شده برای مؤلفه‌های زنانه و مردانه در زبان مقصد مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که از میان مؤلفه‌های زبان زنانه، 82 درصد از مؤلفه‌ها توسط مترجم زن و 57 درصد از مؤلفه‌ها توسط مترجم مرد برگردان شده است. همچنین، از میان مؤلفه‌های زبان مردانه، 5/74 درصد از مؤلفه‌ها توسط مترجم مرد و 5/80 درصد توسط مترجم زن برگردان شده است. بر این ‌اساس، نتایج پژوهش مبین آن بود که انتخابهای مترجمان لزوماً تحت‌تأثیر جنسیتشان قرار نمی گیرد. یافته های این پژوهش، با تأکید بر ماهیت اجتماعی-فرهنگی تفاوت‌های جنسیتی، ضرورت بازنگری در دیدگاه محققان و مترجمان نسبت به بررسی متون ترجمه شده بر اساس تقابل‌های ذاتی جنسیت را مطرح می‌سازد.

بیوگرافی نویسنده

نرجس آسوده گان، کارشناس ارشد مترجمی زبان انگلیسی، گروه زبان انگلیسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

نرجس آسودهگان دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد در رشته مترجمی زبان انگلیسی از دانشگاه آزاد اسلامی قم می باشد. زمینه مورد علاقه وی ترجمه فرهنگی و ترجمه ادبی است.

مراجع

افروز، م.، بشیری، ع.، و قرائی، ز. (1403). جنسیت مترجم و انعکاس ویژگی های زبان زنانه در ترجمه¬های فارسی رمان «اللص و الکلاب». فصلنامه مطالعات ترجمه ایران، 22(86)، 91–110. https://dorl.net/dor/20.1001.1.17350212.1403.22.2.6.1

افروز، م.، بشیری، ع.، و قرائی، ز. (1404). رویکردی جامعه¬شناختی به نمود جنسیت مترجم در ترجمه¬های فارسی رمان «الأسود یلیق بک». پژوهشهای زبانشناختی در زبانهای خارجی، 15(1)، 33–46. http//doi.org/ 10.22059/jflr.2025.380967.1147

تقدمی‌نوغانی، ز.، و عزتی، ا. (1395). بررسی ویژگی‌های زبانِ‌ زنانه در مقایسه با زبان ِمردانه در ترجمه رمان. دو فصلنامه تخصصی مطالعات داستانی، 4(1)، 38–25. https://www.magiran.com/p1857304

دال، ر. (1393). جادوگرها، (ع. هداوند، مترجم). کارگاه فیلم و گرافیک سپاس.

دال، ر. (1393). چارلی و کارخانه شکلات¬سازی، (ع. هداوند، مترجم). کارگاه فیلم و گرافیک سپاس.

دال، ر. (1393). ماتیلدا، (ع. هداوند، مترجم). کارگاه فیلم و گرافیک سپاس.

دال، ر. (1394). چارلی و کارخانة شکلات¬سازی، (م. نجف¬خانی، مترجم، چاپ 8). افق.

دال، ر. (1399). ماتیلدا، (م. نجف¬خانی، مترجم، چاپ 4). نشر چشمه.

دال، ر. (1402). جادوگرها، (م. نجف¬خانی، مترجم، چاپ 12). افق.

رضوانی، ر.، و احمدیان، م. (1389). نقش تفاوت‌های جنسیتی در کیفیت ترجمه: بررسی سبک نگارش مترجمان زن و مرد». مطالعات زبان و ترجمه، 42(2)، 133–154.‎ https://civilica.com/doc/722071

شریفی‌فر، م.، و زند، ف. (1392). تأثیر زبان زنانه و نگرش‌های فرهنگی-جنسیتی بر ترجمه. فصلنامه مطالعات زبان و ترجمه (دانشکده ادبیات و علوم انسانی)، 46(3)، 165–143. https://civilica.com/doc/722121/

فارسيان، م. ر. (1378). جنسيت در واژگان (پایان‌نامه منتشر شده کارشناسي ارشد). دانشگاه تهران.

هادي‌پور، ه.، و بهرامي، ن . (1396). زبان‌زنانه و ترجمه: مطالعه موردي «کاغذ ديواري زرد». پژوهش‌هاي زبان‌شناختي در زبان‌هاي خارجي، 7(2)، 602–589.https://doi.org/10.22059/jflr.2017.237363.358

Berezhna, M. (2020). Translator’s gender in the target text. In M. Vardanian, V. Hamaniuk, M. Berezhna et al. (Ed.), Literary discourse: Theoretical and practical aspects, (pp.41–60). Baltija Publishing. https://doi.org/10.30525/978-9934-26-009-4

Chamberlain, L. (1998). Gender metaphorics in translation. In M. Baker (Ed.), Encyclopedia of translation studies (pp. 93–96). Routledge.

Chesterman, A. (2009). The Name and nature of translator studies. HERMES - Journal of Language and Communication in Business, 22(42), 13–22. https://doi.org/10.7146/hjlcb.v22i42.96844

Coates, J. (2004), Women, men and language. Routledge.

Dahl, R. (1983). The witches. Jonathan Cape.

Dahl, R. (1988). Matilda. Penguin.

Dahl, R. (2010). Charlie and the chocolate factory. Puffinbook.

Eckert, P., & McConnell-Ginet, S. (2003). Language and gender. Cambridge University Press.

European Institute for Gender Equality. (2014). Effectiveness of institutional mechanisms for the advancement of gender equality: Review of the implementation of the Beijing platform for action in the EU member states: Report. Publications Office of the European Union.

Haibah, F.I. (2022). Women's language features used by female character in Paradise Hills movie [Published Master’s thesis]. UIN Sunan Ampel Surabaya University.

Hapsari, I. M. (2014). The use of language features of male and female authors in two short stories The yellow wallpaper and A rose for Emily [Published Master’s thesis]. Maulana Malik Ibrahim State Islamic University.

Holmes, J. (2013). An introduction to sociolinguistics (4th Ed). Routledge. https://doi.org/10.24843/JH.2023.v27.i03.p10

Lakoff, R. (1973). Language and woman's place. Language in Society, 2(1), 45–79. https://doi.org/10.1017/S0047404500000051

Lakoff, R. (1975) Language in woman’s place. Harper & Row.

Lakoff, R. (1990). Extract from language and women`s place. In D. Cameron (Ed.), The feminist critique of language: A reader (pp. 221–234). Routledge.

Montgomery, M. (2013). An introduction to language and society. Routledge.

Scott, J. W. (1986). Gender: A useful category of historical analysis. The American Historical Review, 91(5), 1053–1075. https://doi.org/10.2307/1864376

Simon, S. (1996). Gender in translation: Cultural identity and the politics of transmission. Routledge.

Snell-Hornby, M. (1988). Translation studies: An integrated approach. John Benjamins. http://dx.doi.org/10.1075/z.38

Von Flotow, L. (1997). Translation and gender: Translating in the 'Era of Feminism'. University of Ottawa Press.

Von Flotow, L. (2007). Gender and Translation. In P. Kuhiwczak, & Littau, K. (Eds.), A companion to translation studies (pp. 92–105), Multilingual Matters.

World Health Organization (n.d.). Gender and health. https://www.who.int/health-topics/gender#tab=tab_1