Prestige vs. Popularity: : A Critical Paratextual Analysis of Two Persian Translations of Nahj al-Balagheh

قدرت حسنی; سید محمدرضا میرسید

نویسندگان

قدرت حسنی ^📧 استادیار گروه مترجمی زبان انگلیسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه امغان، دامغان، ایران
سید محمدرضا میرسید استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه امغان، دامغان، ایران

چکیده

این مقاله با تکیه بر تحلیل انتقادی پیرامتنی، دیباچه‌های دو ترجمۀ شاخص فارسی از نهج‌البلاغه—ترجمۀ محمد دشتی (۱۹۹۹) و ترجمۀ سید جعفر شهیدی (۱۹۸۹)—را بررسی می‌کند. پژوهش با اتکا به خوانش گفتمانیِ دقیق و در چارچوب تحلیل انتقادی گفتمان سه‌بعدی فیرکلاف (۱۹۸۹، ۲۰۱۳) و رویکرد جامعه‌شناختی ـ شناختی ون‌دایک (۱۹۹۸) نشان می‌دهد که این دو مترجم چگونه برداشت‌هایی متفاوت، اما تا حدی هم‌پوشان، از مرجعیت، مخاطب و ماهیت ترجمه دارند. دیباچۀ شهیدی بر دانش فردی، مهارت ادبی و خطاب قرار دادن مخاطبان فرهیخته تأکید دارد و ترجمه را در قالب پاسداشت زیبایی‌شناسی متن تعریف می‌کند؛ در مقابل، دیباچۀ دشتی بر همکاری نهادی، سادگی و دسترس‌پذیری برای مخاطبان عام تمرکز می‌کند و ترجمه را نوعی میانجی‌گری کارکردی می‌داند. این دو رویکرد بازتاب‌دهندۀ نظام‌های ارزشی متفاوت در ایران پس از انقلاب‌اند: ترجمۀ شهیدی—که موفق به دریافت جایزۀ کتاب سال شده—بر اعتبار نخبگانی و تعالی ادبی تأکید دارد، در حالی که ترجمۀ پرفروش دشتی کارآمدی عملی و مقبولیت عمومی را در اولویت قرار می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیاست‌های فرهنگی ایران پس از انقلاب به شکل‌گیری نظامی دوگانه از اعتباربخشی انجامیده است؛ نظامی که در آن یک متن دینی واحد می‌تواند از مسیرهایی اساساً متفاوت به مشروعیت دست یابد.

بیوگرافی نویسنده

سید محمدرضا میرسید، استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه امغان، دامغان، ایران

Seyyed Mohammad Reza Mirseyyed, Assistant Professor, Department of Islamic Sciences, Damghan University, Damghan, Iran.

مراجع

Blumczynski, P., & Hassani, G. (2019). Towards a meta-theoretical model for translation: A multidimensional approach. Target, 31(3), 328–351. https://doi.org/10.1075/target.17031.blu

Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power. Polity Press.

Bourdieu, P. (2018). Distinction: A social critique of the judgement of taste. In D. B. Grusky & S. Szelényi (Eds.), Inequality: Classic readings in race, class, and gender (pp. 287–318). Routledge. (Original work published 1984)

Dashti, M. (1999). Nahj al-Balaghah (Translation and commentary). Amir-al-Mo'menin Ali (A.S.) Research Institute.

Fairclough, N. (1989). Language and power. Longman.

Fairclough, N. (2013). Critical discourse analysis: The critical study of language (2nd ed.). Routledge.

Genette, G. (1997). Paratexts: Thresholds of interpretation (J. E. Lewin, Trans.). Cambridge University Press. (Original work published 1987)

Koutlaki, S. A. (2002). Offers and expressions of thanks as face enhancing acts: Taarof in Persian. Journal of Pragmatics, 34(12), 1733–1756. https://doi.org/10.1016/S0378-2166(01)00055-8

Munday, J. (2012). Introducing translation studies: Theories and applications (3rd ed.). Routledge.

Nord, C. (1997). Translating as a purposeful activity: Functionalist approaches explained. St. Jerome Publishing.

Schäffner, C. (2014). Third ways and new centres: Ideological unity or difference? In C. Schäffner (Ed.), Apropos of ideology: Translation studies on ideology—Ideologies in translation studies (pp. 23–41). Routledge.

Shahidi, S. J. (1989). Nahj al-Balaghah (Translation and commentary). Elmi va Farhangi Publications.

Simeoni, D. (1998). The pivotal status of the translator's habitus. Target, 10(1), 1–39. https://doi.org/10.1075/target.10.1.02sim

Tahir-Gürçağlar, Ş. (2014). What texts don't tell: The uses of paratexts in translation research. In S. Bermann & C. Porter (Eds.), A companion to translation studies (pp. 44–60). Wiley-Blackwell.

Tasnim News Agency. (2013, May 5). ماجرای عنایت حضرت علی (ع) در ترجمۀ نهج‌البلاغه دشتی؛ نظام ما از شما تشکر می‌کند [The story of Imam Ali's favor in Dashti's translation of Nahj al-Balaghah: "Our system thanks you"]. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/02/15/51396

van Dijk, T. A. (1998). Ideology: A multidisciplinary approach. Sage Publications.

van Dijk, T. A. (2015). Critical discourse analysis. In D. Tannen, H. E. Hamilton, & D. Schiffrin (Eds.), The handbook of discourse analysis (2nd ed., pp. 466–485). Wiley-Blackwell.

Venuti, L. (1995). The translator's invisibility: A history of translation. Routledge.

Vermeer, H. J., & Chesterman, A. (2021). Skopos and commission in translational action. In L. Venuti (Ed.), The translation studies reader (4th ed., pp. 219–230). Routledge.

Wodak, R., & Meyer, M. (2009). Critical discourse analysis: History, agenda, theory and methodology. In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of critical discourse analysis (2nd ed., pp. 1–33). Sage Publications.